Köy tarihimizle ilgili bu bölüme bilgi eklemek isteyen canlarımız var ise lütfen bana mail yollayınız.

Seki Köyü Tarihi

Köyümüzün kesin tarihi belli olmamakla birlikte 1500 ila 1600 yillari arasinda kuruldigi tahmin edilmektedir.köyümüz simdiki ali agalarin dedesi Mehmet aga tarafindan kurulmustur.Mehmet agayla ile birlikte Canalarin dedesi  Celal  gelmistir. Bir müddet sonra köye yavas yavas baska ailelerde gelmeye basalmistir .balcik ve kevis aileleride yerlestikten sonra Samilik (Saganlar) .karkacak ailesi ve mirskan ( mirzali) ailesi yerlesmistir bu ailelerden 2 ila 3 sene sonra Murtan ailesi yerlesmistir.Bu sürecten bir kac yil sonra aralarindan Balcik ailesi köyden cikmistir goskara yerlesmistir simdilerde ise Balcik ailesinden kimse kalmamistir.Balcik ailesinden sonra Kevis aileside bir zaman sonra köyden cikmistir.1750 li yillara gelindiginde aralarina yani bir aile katilmistir Kuresanlar..Kuresanlarrin Canalarin ve Mirskanlarin bir kismi Keralix nahiyesinin köylerine yerlesmisler.Agleranlar  Cobandagi  ‚(gestemerde).Xelefan.Agacalti ve bir kismida Keralix nahiyesinin köylerine yerlesmisler.köyümüz Vartonun kuzeybatisinda Bingöl daglarinin eteklerindeyer alir ve  genis bir alana sahiptir.köylülerimiz gecimini tarim ve hayvanciliktan saglarlar.  Köyümüzde bircok ziyaret bulunur Hazir baba .Cadir baba yilin belli zamanlarinda adaklar adanir miyazlar yapilir ziyaretlere cikilir

Mehmet Aganin Seceresi

Karer  derecekeran`dan Gimgima dogru basta Kasim aga (Mehmet aganin dedesi) bir kac yil arayla Gimgima bagli kasimhan bölgesine yörük biciminde gelip gitmistir.kasim aga oglu Mirzali agayla birlikte bir kac yil kasiman bölgesinde kaldiktan sonra bir kis hazirliklarini tamamlayamadiklari icin yogun kis  sartlarinda  hayvanlari telef olur ve tekrar cekeran bölgesine dönmek zorunda kalirlar 5 yil burda kaldiktan sonra Mirzali aganin oglu Balli aga tekrar kasim hana dönüyor   ve bir mütdet burda yasiyor bir gün bir ayi sürüye saldiriyor ve balli aganin oglu kali ayiyi   simsirle öldürüyor simsir kiriliyor babasida simsiri kirdigi icin kali agaya kiziyor kali agada karisini alip evi terk ediyor ve simdiki Vartoya bagli leylek köyünün üzerinde bulunan bir cesmenin yanina cadirini kuruyor cesmenin ismi ozamandan beri kalibal cesmesidir.Balli aga bir süre onra oglunun yanina dönüyor ve oglunu alip tasci köyüne yerlesiyorlar ve burda uzun yillar kalmayi düsündükleri icin burda ev yapiyorlar (ozamanlar tasci köyü keca topraklari icerisinde kaliyor ) 35 ila 40 yil burda yasadiktan sonra balli aga ve kali aga ölüyorlar.kali aganin oglu mirzali aganin 2 erkek cocugu olur biri mehmet aga ve diyeri hüseyin aga mirzali agada burda vefat edince . Mehmet aga gelip kecan köyüne  yerlesir iki oglu olur Hasan ve Süleyman aga. Hüseyin aganinda Ali ve Cebrahil adinda iki cocugu olur .Ali ve Hüseyin Aga cobandagina yerlesir ,Hasan ve Süleyman agada kecada kalirlar ve torunlari hala kecada yasamaktadir .

Bilgi: Ali Haydar Dogan 

Sunum:Mehmet Dogan                                                                    

VARTO (GIMGIM) TARIHI
Genelde tüm kaynaklar Varto tarihinin Urartu'Iarla basladiginda birlesir. Yine tüm kaynaklar Varto'da Urartu'Iardan sonra Med'Ierin, Pers'lerin, Port, Roma ve Bizanslilarin kaldigini, 1071 Malazgirt savasiyla beraber Türklerin egemenligine geçtiginde birlesirler.
Kayalidere de yapilan kazilarda 11. Sarduri zamanina tarihlenen Urartulara ait bir kolye ortaya çikarilmistir. Kimi kaynaklara göre Varto adinin Urartu kelimesinin zamanla halk arasinda evrimlesmesi sonucu ortaya çiktigi söylenir. Ilçenin ve ilçe merkezinin bilinen en eski adlarindan biri de "Gümgüm", halk diliyle "Gimgim"dir. Bu adin kaynagiyla ilgili olarak çeçitli rivayetler vardir. Bazi kaynaklara göre Oguz Türklerinin 786 yillnda buraya gelmesiyle evlerinin , tiklim tiklim doldugu, bugünkü ilçe merkezinin at kisnemeleriyle çinladigi, bu yüzden Akkoyunlu Oymakbaçi Goskar Baba'nin Varto'ya Gimgim adini taktigi, kimi rivayetlere göre de, Bingöl Daglari'nin 3000m rakiminda bulunan Goskar Baba'nin mezarini ziyarete giden halkin gelenekler ölçüsünde, eglenceler ve anmalar düzenlendigi, bu eg lenceler esasinda atlilarin düzlükte at koçtururken davul gümbürtüsüne benzer sesler çikardigi ve ilçenin adinin bu yüzden "Gimgim" oldugu söylenir. Kimi rivayetlere göre de Varto'da toy kuslarinin çok olmasindan dolayi, buraya avcilik yapmaya gelen Selçuklu beylerinin "Toy var" anlaminda "Vortoy" dedikleri, bunun zamanla halk içinde "Varto"ya dönüstügü rivayet edilir. Fakat bizce bu durum genel anlamda daha çok yakistirmalari çagristiriyor.

Bir baska varsayima göre, Varto'nun etrafindaki veya civarindaki kimi yüksek daglar bugün sönmüs görünseler de geçmiste birer volkanik daglardi. Goskar Baba veya Varto'nun güneyindeki Kur Tepesi gibi dag ve tepelerin çikardigi seslerden dolayi halkin buraya gimgim demesi olasidir. Sik sik deprem olmasi da bu ismin verilmesinde etkili olabilir. Varto ismi ise bir kasaba isminden ziyade bir bölgenin adi olmasi daha mantikli geliyor.

Baska kaynaklara göre de, Varto'nun ancak 900 yillik bir geçmiçinin var oldugu, Urartularin da tarihçilere göre bir Türk uygarligi oldugu kesinlik kazanmamistir. Tarihi kaynaklar Urartu uygarligi içinde birçok Ermeni kralligi oldugu noktasinda birlesir. Van-Erivan-Vartoya gibi isimlerin Ermeniceden geldigi biliniyor. Hamidiye Alaylariyla baslayan Ermeni katliami sürecine kadar, Ermenilerin Varto'da yogun olarak yasadigi düsünüldügünde Varto isminin Ermenice olma olasililgi agirlik kazaniyor. Sonuç olarak 1963-64 yilinda Kayalidere Köyü'nde Türk ve Ingiliz arkeologlarin yaptigi kazilarda, Urartular ile ilgili kalintilara ulasilmistir. 1071 Malazgirt Savasi'yla ilçe Selçuklularin eline geçmiç daha sonra da Karakoyunlular ve Akkoyunlular hakimiyeti devr almistir. Varto bölgesi 1514 çaldiran savasiyla beraber, Osmanlilarin idaresine geçmistir. Cumhurriyet sonrasinda da (1923) belediye ve valiligin önerisi üzerine, Iç Isler Bakanligi ve TBMM onayi ile varto ismini alarak ilçelesmistir.

Varto Halkinin Konustuklari Dil

Varto´da oturan halkin bir kismi Yavuz Sultan Selim tarifindan Anadolu'dan doguya kaldirilan Cibranli asireti, ve diger kismi da Harzem olan Hormek ve Lolan Alevileridir. Yine bu her iki kabile, dogudaki Kurt-baba ve Dümbeli o çagda konustuklari Kormanci ve Zazaca´yi bugün Zaza ve Kormanci dil halitesiyle konusuyorlar.

Hormekliler Horasan'dan Erzincan'a ve oradan Dersim'e siginarak 835 - 1419 yilina kadar ve Dördüncü Sultan Murat devrinde H. 1044 de Varto ve Kigi bölgelerine yayilmislardir. Bu halk, bugun Varto Üstükran bucaginin, Caneseran, Kasman, Civarik, Badan, Hamuk, Tatan, Danzig, Rakasan, Sofyan, Saman, Sorik, Muskan, Hashas, Harik, Zengel, Mengel, Kuzik, Ameran, Büyük ve Küçük üstükran, Çorsan, köylerinde ve Karliova'nin, Y. Sorik, Ciftlik, Kamisan köylerinde ve Kigi, Karir bölgesinin Darabi, Hirçik, Kurdan, Maskan, Kürikan, Pircan, Sagiyan, Sirnan, Yekmal, Teymurtas, Agbinek, Çerme, köylerinde ve Pülümür ilçesinin, Karagöl.ve Tercan' in Yukari Agusen, Göller, Hölenek köylerinde ve, Erzincan'in Silepür bucaginin Büyükköy, Dalav, Savsek köylerinde, Refahiye ilçesinin Gavur-yurdu, Halitler, Eski-konak köylerinde, ve Nazmiyenin Civarik, Balik, Hormek köyleriyle Hinis ilçesini Kosan, Suvaran, Konik, Harabe, Karamola köylerin de ve Göle ilçesinin Konduk ve Gülüstan köylerinde oturmaktadirlar. Bu halkin Varto ve Kigi de bulunanlari Zaza ve Kars, Refahiye ve Kuruçay´da olanlari Kormanci ile konusurlardi.

Xele kilm wa diroka Gimgim`i (Varto) ser

Wa pero vateni o nivisi vane diroka Vartoy hatani Urartiyana wa oskadi dest kerdorice. Onciya wa ne nivisadi wa Varto Urartiyara tepiya Med´i,Pers´i, Port´i, Rumi´ya o Bizansa tedi mende, sera 1071 shere Malazgirt´i ra nat kewto bini bandora Tirka. Gore tay vatena onciya Varto cewkedi Urartiya wa nabi waxt werte millete ca gureto. Qaza o zere Qaza´di o namoki en gan eno zaniteni dinara juvki "Gümgüm" o no werte zone komde "Gimgim" eno vatene.Sebitane ne namira xele ci ene vatene. Gore tayine Tirke Ogizi sera 786 waxtoki ame ce xo xele pirbiye, wa cawki nika zere qazaw wa hire hira astor´a biya, wa nayraki seroke oymaga Akkoyun´liya Goskar babay name Varto´y Gimgim no pira, gore tay vatena´ki. Koy´a Bingol´i de berzbina xo 3000 di eqe siyene mezela Goskar babay ser bi qeydanixo, waxte shabina xode asparagi astor vaznene wa ze venge dawuli veng vettene.Wa nayraki name Qaza Gimgim no pira. Onciya gore tay watena Gimgim´di cucikei Toy zaf biye wa nayraki waxtoki bege Selcukliya ame etka nicir zere Qeza ra vato "Toy var" wa ebe waxt zone millette biyo Varto. Ebe tay vatenaki devo dore Varto´y di koyi berze nika ciqa shore xoraki ebe waxt adir di tedibiyo. Goshkar babay o tume Quri nina sere xora vengogi veto wa nayraki bawer keneniki milleti etikayra vato Gimgim. Baweraki tim tim halerziki xele tesir dorece ne nami ser. Name Vartoy Qazara heja nami a mintiqa bo wa tayina hebe hesho. Hebe tayine diroka Vartoy 900 seriya. Bi vatenane dirok vana Urartiya ki Tirke. Gore dirokvana waxte Urartiyadi xele Hermeniki biye. Van, Erivan, Vartoya ne nami ebi hermeniye ti ameyene ena zaniteni. Waxte munaqasha Hamidiyadi des kerdoci hatani qetile Hermeniya, Vartodi xele Hermeni biye wa nayraki name Vartoy ebe Hermeniyo. Dawiyedi serane 1963-64 dewa Kayali deredi kinitenaki Arkeloga virayshti wa ushkadi rashte koka Urartiya biye. Shere sera 1071 Malazgirti kewto bine bandora Selcukliya, dayra tepiya Karakoyunliyaw o Akkoyunliya gureto. Mintikqa Vartoy shere 1514 Caldiranydi kewto bine bandora Osmanliya. Komarira tepiya hebe washtena Belediyaw, Wali wezire zeri uw TBMM hebe name Vartoy kerdi Qaza.

ceviri :
Çarneye : Hasan Ballıkaya